GIỚI THIỆU HÒ KHOAN LỆ THỦY

 

 

  Hò khoan Lệ Thủy - Quảng Bình

 

 

           Hò khoan Lệ Thủy có 9 mái (làn điệu), trong đó có mái cơ bản là: mái chè, mái nện, mái xắp, mái ba, mái ruỗi, mái nhì và hò nậu xăm, hò khơi (miền biển), hò lỉa trâu (miền đồi núi).

          Hò khoan Lệ thủy bất nguồn từ lao động sản xuất, con người cần có sự hợp lực với nhau tạo thành sức mạnh để chống chọi với thiên nhiên,cùng nhau sản xuất, sự nhịp nhàng, mạnh mẽ hay khoan thai tùy từng hoàn cảnh, có lúc lay lắt xót xa, thương yêu nhớ nhung xa cách.. Tỏ tình nhắn gửi thuơng yêu, hay hờn trách có khi khích bác thói hư tật xấu của nhau nhưng rất là Văn hóa..tất cả đã biến hóa vào trong các điệu hò Lệ Thủy.Trước đây người ta hò mái chè, mái nện lúc cất nhà, quết vôi " giã vôi với mật mía làm vật liệu xây nhà", nện móng xây dựng đền chùa; mái nhì lúc cày ruộng, chèo đò một mình thong thả; hò mái ruỗi, mái ba lúc chèo đò, chèo nôốc-kết đưa đám... Vào những dịp lễ hội (xuân thu nhị kỳ), nam thanh nữ tú thôn mạc đêm đêm đua tài đối đáp bắt miệng, "đâm bắt, xoi tỳ xỷ tướng" hoặc theo đề tài có sẵn quy ước hò khoan có lối: Nhân nghĩa, Xa Cách, Bồn Bạ Hò Kiều,... Con người Lệ Thủy thông minh nhưng cũng dí dỏm, đa tình và lãng mạn, tạo cho Hò khoan Lệ Thủy đã đến trình độ điêu luyện, luyến láy tinh vi khiến người nghe dễ xúc cảm riêng tư, rung động lòng người, đồng thời cũng có những làn điệu khỏe mạnh, vui nhộn, chân chất, mộc mạc và bình dị của con người Lệ Thủy.

       Rất nhiều người chỉ biết đến hò khoan Lệ Thủy qua điệu hò mái xắp trong các buổi giao lưu, tiệc tùng.vv. vì điệu mái xắp dễ hò, chỉ cần có người vỗ tay xố khoan là nghe rộn ràng vui nhộn.

       Nhưng cũng vì vậy mà Ngọc Liên rất bức xúc vì nhiều người không phải là người Lệ thủy nghe nhiều chỉ qua điệu hò mái xắp và thường qua các buổi nhậu tiệc tùng, người lĩnh xướng thì trong hơi men mới mạnh dạn hò hát... Chưa nói đến việc truyền bá và bảo tồn không được chú trọng, nhiều lúc nghe hò mà trong lòng tức ênh ếch...Hò thì bợt trợt, nhạt nhẽo, các luyến láy được tối giản hóa hết mức..Thấy như điệu hò thanh tao, mạc mạc nhưng sang trọng bác học của quê mềng bị bỡn cợt, bôi bác và xúc phạm..

        Qua trang này Ngọc Liên muốn tỏ lòng quý trọng và tình yêu quê hương qua các điệu hò, tính giá trị tinh thần quý báu của người dân Lệ thủy. Các bạn là người Lệ Thủy hãy một lần lằng nghe các điệu hò của quê mềng...

       Ngọc Liên sẻ cố gắng sưu tầm lại các giọng hò của các ông, các bác lớn tuổi up lên để các bạn nghe " hơi hò" chính thống là Lệ Thủy...

          

       Nếu được sự đồng tình, Ngọc Liên sẽ cố gắng và mong được lời động viên của các bạn !

                      

                                      Sang trang 2 Ngọc Liên sẻ giới thiệu đầy đủ hơn.!

 


Người Lệ Thủy Hò khoan Lệ Thủy

      Nếu các bạn đã nghe nhiều hò khoan Lệ Thủy qua mái "  Xắp  " Ngọc Liên mời bạn nghe giọng hò của cụ: Trương Xăng 85 tuổi và cụ: Hồng Minh 75 tuổi. CLB văn nghệ xã Xuân Thủy, Lệ Thủy, QB.

         ( Bài  thuộc bản quyền của Dương Ngọc Liên - Ghi âm up bài )

Hò khoan Lệ Thủy...

           Ai cũng ngần ngại trong lòng liệu rồi hò khoan Lệ Thủy có được bảo tồn, có được chắt lọc và tiếp nhận , phát triển...Cách ứng xử một cách văn hóa, lịch thiệp, thông minh của con người Lệ Thủy ?.. Trước sự phát triển như vũ bão về kinh tế, cơ chế thị trường, hội nhập toàn cầu. Hòa nhập là xu thế chung, văn hóa , ngôn ngữ cũng đòi hỏi phải hòa nhập, tuổi trẻ đầu tư ngoại ngữ là tất yếu...Vậy hò khoan Lệ thủy bắt nguồn từ lao động sản xuất, truyền miệng, xuất xứ từ bắt miệng tùy từng hoàn cảnh, sự vật, không gian hiện tại...Đã qua hơn thế kỷ mọi sự vật hiện đã thay đổi...Ngọc Liên rất phân vân liệu những câu hò khoan rồi có được hiểu thấu đáo??...Trong không gian thời gian hiện nay.  chưa nói đến hò hát là phải nghe được giọng hát truyền cảm, âm thanh của sanh, mỏ,trồng, người ủng hộ xố khoan...Lẽ đó mà Liên không ghi chú trong các câu hò. Đã là người Lệ Thủy ngôn từ địa phương tự hiểu lấy, mới thưởng thức được. 

    Ví như câu hò đố của ông cha ta về cái cối xay như sau:

                Bốn mùa xuân hạ thu đông

                Được một cái áo bưa chồng mang đi

                Khen cho thiên hạ li bì

                Họ kéo lôi mặc thiếp... không can chi tới chàng 

     Các bạn trẻ sau này không thấy cái cối xay. thì làm gì thấu hiểu sâu xa câu hò, làm sao biết "áo xay", và răng mà có thiếp có chàng, răng mà biết cái "chốt cối xay", dân gian xem đó là " Dương" là Chàng, (rất nhiều chuyện ví von dí dõm về cái chốt xay) nhưng cái áo xay thuộc về chàng mang, để hứng gạo xay ra, còn thớt trên thì bị xô đi đẩy lại " xay " chỉ vậy thôi đọc mà không biết, làm sao Ngọc Liên ghi chú nổi..

     Hay câu hò về nghề "tát cá" và "đan lát"

     Lớn lên Liên cũng đã đan các loại, đong gạo có ăn để đi học và cái câu " Cùng nghề tát, mạt nghề đan..." cũng đã nhiều lần Liên ứa nước mắt. Không phải là làng nghề đan lát như bây giờ xuất khẩu để thu về đô la, mà đan để có tiền đong gạo...

 

             *   Người ta muốn giàu thì cùng nhau đi tát còn mạt là cái nghề đan

                  Anh mới vô nghề chọn lầm tre bủng vót nan

                  Mây chon, chẻ lác...thở than đã rồi !

 

             *  Tui đây không phải hạng trai hư

                 Đan xong tui đát, tui lận chừ o coi !

                 Lận rồi tui nức hẳn hoi

                 Ở trên tui nắn xuống, ở ngoài tui đè vô !

 

        Nếu các bạn trẻ không tìm hiểu thi cái từ " Mây chon, chẻ lác " chắc  tưởng là tiếng pháp như giai thoại " Lộ chao cẳng mô ri eng " của Vĩnh Linh vậy.

 

          Để có cơ sở cho việc bảo tồn hò khoan Lệ Thủy, bước đầu Trung tâm Văn hóa Lệ Thủy đã sưu tầm, biên tập và xuất bản 02 tập hò khoan. làm cơ sở cho việc ghi âm dựng lại các làn điệu ( Các mái hò ) bằng giai điệu, âm thanh giọng hò Lệ Thủy. Nhưng từ đó đến nay chỉ dừng lại ở đó.

      Tập một : Hoàng Đại Hữu ( trưởng ban biên tập )

                     Hoàng Đình Luyện ( Phó ban )

                     Thái Sinh, Nguyễn Đình Ninh, và tất cả anh em trong trung tâm VH

                     Bìa: Dương Ngọc Liên

      Tập hai:    Hoàng Đại Hữu, Bùi Đình Sơn, anh em trong trung tâm VH

                     Bìa: Trương Minh Luyện

          Riêng bản thân Ngọc Liên tuy là Họa sỹ nhưng cái vốn ngôn ngử của quê hương qua các câu hò làm cho mình mê mẩn, 9 mái hò nghe thật tuyệt vời...Liên đã cố gắng góp sức bé nhỏ để lưu giữ, nhưng thời đó phương tiện không có các băng từ ghi âm cũng hiếm, có rồi cũng bị hư. Đến bây giờ Liên cũng lặng lẽ biên tập và ghi âm lại một số làn điệu, qua các giọng hò của chính người Lệ thủy hò, và đã dần dần đưa lên mạng cho mọi người thưởng thức. Ngọc Liên sẽ cố gắng nhiếu nữa nhưng chắc cũng có hạn thôi...

                                                                                   

                                                                                    Lệ Thủy 23/12/2010

                                                                                    Dương Ngọc Liên     

Hò năm mái Lệ Thủy

     Soạn lời: Quốc Tiệc ; Thể hiện:  Hồng Hạnh - Quốc  Chóng và toàn CLB

Giai thoại Hò khoan Lệ thủy và những câu hò ứng xử thông minh...

                        

 

  Biến tiệp một chuyện hò

 

          Lễ hội Xuân Thủ ( Đầu xuân ) huyện Lệ Thủy năm 1928 có  rạp hò do thầy Nhì Cung đánh trống chầu, Cặp hò được rước tới là Mụ Con ( Lộc An ) và thầy Tịch   ( Phú Hội ).

         Bởi tiếng trống chầu khích lệ thì đã đánh nhiều, đã lâu nhưng không thấy quăng ra một đồng tiền thưởng nào, nên mụ Con bèn hò khích, hò kháy các quan viên một câu.


                            Anh đi thuyền hải mui vàng

                            Qua cầu thì phải lòn ngang dưới cầu !

 

        ( Thầy) lại Diên đứng bật dậy mắng Mụ Con hò phạm thượng !

        ( Thầy ) Nhì Cung khắc trống, dừng chầu. Hai thầy đưa Mụ Con và thầy Tịch vào công đường trình lên quan huyện. Quan huyện truyền hò lại câu hò ấy để tất cả cùng nghe lại, nếu hay thì thưởng, nếu quấy thì phạt tù.

        Mụ Con thản nhiên, sắc mặt không hề thay đổi, gỏ sanh dạo và xin hò lại câu hò:

                       Anh đi thuyền hải mui vàng 

                       Qua cầu thì phải Sức Làng phá đi !

                                        ( Sức: Lệnh của quan quyền )

        Tất cả cười hã hê ! Lại Diên và Nhị Cung mỗi người bưng một chén rựu đến tặng Mụ Con. Mụ Con nhận rựu và nâng tặng thầy Tịch Bạn hò một chén.

 

 

                               Chuyện hò Ả Kiềm  - Cai kíp

 

           Tại chợ Đôộng, đêm mùa hè năm 1925, Cai Kíp làm đường xe hỏa, hò rất tục tợn, nhưng Ả Kiềm đã đối rất chi nhã mà cay.

 

Cai kíp:         Tới đây hỏi thiệt ba o

                      Cơn chi cụt đọt rẹn bò tứ tung ?

 

Ả Kiềm:       Xin anh trở lùi về, thưa hỏi với thân phụ, thân mẫu bên nhà !

                     Em đây...Phụ nhơn nan hóa....Cấy nớ đàn bà biết mô !

 

Cai Kíp:      Anh đây không phải con người khát nước tìm sông

                    Nhưng thấy mấy em Điêu thuyền đãi sĩ

                    Nên lận đôi ba đồng đến chơi !

 

Ả Kiềm:      Thuyền vàng thì mũi cũng vàng

                    Mui chờng lịch sự mời chàng ...lòn vô !

 

Cai Kíp thua, bỏ chày, lặng lẽ rút luôn, chị em cười và tiếp tục cối gạo.

 

 

 

Hò tay ba

ÔNG THẬN - MỤ CẠNH -  ÔNG BỒNG

 

          Ông Bồng ( Người làng Uẩn áo, bị mù ) và mụ Cạnh ( người làng Phú Thọ ) ban ngày cùng đi ăn xin, nhưng tối đến, vẫn có mặt bên các cối gạo hò khoan hoặc các tụ hội hò hát đây đó...Mà họ không hề có chút mặc cảm nào về thân phận của mình. Tại làng Quảng cư tối ấy, ông Thận ( làm thợ ) hò trêu mụ Cạnh:


Ông Thận:           Đó đà cả quyết thương mình

                           Có nơi mô chay hội đám đình đừng đi !

 

Mụ Cạnh:            Bởi quá thương anh nên nơi mô em cũng đi xin

                           Để đem béng ít, béng chì về cho !

Tất cả cười vang. Ông Thận thua cứng lưỡi, chưa tìm được câu sau thì ông Bồng cất tiếng hò giúp bạn ( Vì cùng là trai nam nhơn...)

 

Ông Bồng:          Mồ cha buồm Cạnh phất phơ

                          Gió đông không chạy, ngồi chờ gió nam

 

Mụ Cạnh:            Lạy trời cho một trộ mưa dong

                           Để buồm Cạnh trôi trước tổ trích Bồng trôi sau !

 

" Ông Bồng mới chưởi cha Cạnh thì Mụ Cạnh đã chưởi vọt lên Tổ Bồng " Tất cả lại được một trận cười... chịu thua.

 

 

CHÚNG EM XIN CHỊU 

 

         Thợ Đoài ( Thợ đóng cối xay, người làng Phú Chánh ) có tài hò đâm - bắt, đối trả nhanh, ngắn, rất hiệu quả. Do đó, các bạn gái khắp các làng quê trong huyện rất ngại " Gặp gỡ " hò với thợ Đoài.

         Lần này ở Quảng Cư, chị Kén đầy tự tin: " Phen mô chứ phen ny, sẽ bắt bí được thợ Đoài "

 

Chị Kén:          Anh chưa có gia đình thì khổ tủi tứ phương

                       Nay anh đã có vợ...hỏi đến chốn ca trường mần chi ?

 

Thợ Đoài:        Có vợ rồi không từ nghĩa mấy o

                       Mèo ăn thịch mợ mà no răng chừ ?!

Chị Kén đành chắp tay vái  " Chúng em xin chịu...Thợ Đoài...Cối xay "

 

 

 

HÒ XOI TÌ XỈ TƯỚNG...CHO VUI

 

           Binh bình là người làng Thạch Bàn hạ, chuyên nghề cất rớ trên nôốc rớ. Cô Hảo ở làng Xuân Bồ có nghề chằm tơi. Tại hội quết vôi xây Điện Thánh làng Cổ Liễu năm 1937, Khi Binh Bình vào hò cặp, cô Hảo đã chọc tức:

 

Cô Hảo:          Nghề nghiệp chi chàng coi đà quá sợ

                       Hai tay núm dợ cẵng đạp làng thang

                       Lỡ đá trên rớt xuống, e trôốc chàng nỏ lưa

 

Binh Bình:        Giàu thì người ta mang tơi Lộc-Hậu-Mỹ-Trạch-Thượng

                       Thời chừ sang trượng khoác áo Ba-đờ-xuy

                       Ngó qua thương quá ơi cô

                       Chằm chi ba cái tơi cụt sương đi sương về

 

Cô Hảo:          Tui chằm ba cái tơi cụt sương đi sương về

                      Tui lên đến đó vừa gặp chiếc nôốc nghề

                      Trời mưa to một trộ, hắn phải dùng về tơi tui.

 

          ( Câu hò này đã được biến đổi ) từ câu hò sau:

 

                 Đời chừ văn minh lắm thức, người ta chuộng tơi Mỹ Đức, Phú Kỳ, người sang thì trên dù, dưới mũ, bận áo Ba-đờ-xuy...

                 Tốt lành chi o, ba cái tơi cụt, mà côông đi côông về.

 

                 Khi mai tui côông một côông tơi qua chợ, kẻ trả một tiền hăm sáu, người trả một tiền hăm bốn, tui sợ lỗ vốn tui phải côông về

                 Ngờ mô mưa dong to một trộ

                 Ba con mệ nôốc nghề, quơ trươn. !

 

 

 

MỘT LẦN THUA DUY NHẤT

 

 

         Cô Hảo ( Xuân Bồ ) hò khoan hay nổi tiếng huyện Lệ Thủy, vào những thập kỷ đầu của thế kỷ 20. Sự khiêm tốn, tôn trọng lẫn nhau trong hò hát là điều mà Cô Hảo được mọi người trong "hội xướng ca" rất chi trìu mến trân trọng. dù đi hò hát bà con vẫn gọi là " Cô Hảo"  Cô là thuộc bề trên...

        Năm 1937, Làng Cổ Liễu xây Điện Thánh, Cô Hảo và Thầy Tịch được mời hò. Vì ở trung tâm huyện lỵ nên bà conn kéo đến rất đông, có đủ các mặt anh tài  hò hát. Bên nam có Cháu, Nguyên ( Mỷ Thổ), Thợ Tao ( Phan Xá ) Thợ Quán (Quảng Cư), Bơi ( Mỷ Lộc), Cặn ( Thượng Phong). Bên nữ: Mụ Con, chị Ân, Chút ,Tồng, Bổ...goài ra còn có một số anh- chị hò hát tương đối mới nổi lên ở các làng quanh huyện lỵ, như Eng Thót ( 18 tuổi làm nghề chài lưới ở Phú Bình). Hò đã lâu thầy Tịch muốn nghĩ ngơi, đưa mắt nhìn quanh, vẫn chưa thấy ai dám vào hò đối đáp với Cô Hảo, đang phân vân lưỡng lự chưa biết trao cặp sanh cho ai thì Eng Thót " ngựa non háu đá" đến cầm sanh hò thay thầy Tịch ! Đám đàn anh ngó nhau bật cười. Cả hội hội hò cùng cười rộ lên.

       Nhưng Cô Hảo không chấp, cô được mọi người tôn trọng là vậy, nghiệp hát hò bình đẵng tôn trọng lẫn nhau, chỉ phục nhau qua câu hò...Cô cất tiếng hò hỏi chào cùng Eng Thót. Hò qua hò về hai chuyện và chờ Eng Thót "xưng danh" mục đích qua lời hò, đủ để mọi người  nghe rỏ và biết nghề nghiệp chài lưới của chàng. Lúc này Cô Hảo mới sắc sảo đâm xoi:

 

Cô Hảo:              Sáo ai rách rưới đừng đến đó trương tranh

                          Nhổ lên cho khỏi đó...để sáo lành cặm vô.

 

Eng Thót:          Thôi thời...tui cũng giã ơn cô !

                         Đừng  nhổ lên cặm xuống mà hư " đồ " của tui .

 

          Tiếng trống chầu và tiếng cười vang lên, không có gì ngăn được. Cô Hảo lặng người. Suốt một đời hò hát, có lẽ, đây là lần duy nhất Cô Hảo chịu thua hoàn toàn, có ai biết hết chử ngờ trong đối đáp hát hò...

 

 

Hò thợ mộc - Thợ nề - Thợ may

 

          Nghề may, nghề mộc, nghề nề... Đã cùng nghề nông trong mối quan hệ cộng đồng xã hội nông nghiệp khép kín trước đây. Được phẩn ánh qua các lố hò, chuyện hò, nghịch ngợm, châm biếm, đùa vui...

          Xin trích dẫn một số chuyện hò sau:

 

                         Hò Thợ May


           - Ngộ tình cờ gặp "cụ" thợ may

           Thuê nối một cái áo...Với thay hai cái quần !

           - Mần chi cũng tiếng mần thuê

           Cởi mau ra, tui mần cho một thí...để tui về kẻo khuya !

 

                        Hò thợ nề 


           * E rồi tui phải dặn con trai

              Đừng theo nghề bọ hắn...kẻo phải đứng ngay giữa trời !

 

           * Chưa trưa mà trời đà nắng quá

              Nghĩ thương lòng với người thợ trộn vôi

              Sói nữa đầu tội quá anh ơi

              Mới sinh ra đã rứa...hay bị nước sôi rứa anh hè !

   

                         Hò thợ mộc


           - Tiếng đồn anh thợ khéo, mực mẹo đã tinh

             Răng anh lắp bức đố chéo...lệch sai kim rồi

 

           * Cà cưởng mần ổ trên cao, Chào Vao đến đẻ

              Ai biết chi mô mà trứngnọ chim kia ?      

              Còn cái bức đó chéo mềng mà anh đã lắp vô

              Miễn khít khang là được...có sai lệch chi mô em hè !

 

           - Tiếng anh là người thợ khéo, đã lắp bức đố chéo, mực mẹo đã dò !

           Đã đưa " Lưỡi chàng " vô chắn...răng nó thò lò mộng ra ?

 

           * Tui con nhà thợ khéo, đã lắp bức đố chéo, mực mẹo đã dò..

              Còn chờ mẹ thầy dâng lễ, anh mới đừa mộng vô !

 

           *  Đi làm thuê tùy chủ mà họ nhủ thì mần theo

               Bởi thầy mẹ bên nhà dặn anh trừa mộng lại...

               Để còn khi móc áo...khi lại treo cái dù !

 

           *  Vũng nước trong động chân chàng lại đục

              Vì anh ròng rọc nên khổ nhục thân em

              Thợ như chàng đối được... rựơu với men thưởng liền..

 

Nghe hò năm mái. giọng hò Hồng Hới...

 

 

Hò đi ở ( đầy tớ )

 

                         Thời chừ không chi xấu hổ

                         Người sinh ra phải kiếm chổ nương thân

                         Tui đây vốn kẻ ăn mần

                         Chừ gắp lúc thất cơ thất vận...ai cần cứ thuê

 

                      * Nhà cũng thiếu lền-ôông nên cũng cần sức cụ

                         Công việc ruộng đồng thì thư thả quanh năm

                         Cốt nhất là cái nết ăn mần

                         Cụ gắng công gắng sức...Tui cũng gắng đỡ đần cụ lên

 

                      * Tui đây thiệt con nhà gia giáo

                         Tui ở với với chị một năm hai bộ quần áo

                                             với bạc một trăm đồng

                         Việc nhà tui cố ra công

                         Siêng năng " mần cho chị " ..thiệt hết lòng nại chi !

 

                      * Cụ ở với tui ... sáng thì đào năn moóc lác

                         Chiều tối về côông nác, xuốc nhà

                         Đạo tớ thầy không có phép bóp thoa

                         Cụ đừng trơ treo mó rá...chộ của lền-bà dễ ăn !

 

                      * Nghe chị nói ra tui đà nhớ lại, bũa sắm sanh kỵ quải

                         Mấy lỡ mấy lầm tui lỡ gây ra !

                         Thôi, cái bữa cúng anh...tui đà lỡ dại, xin chị thứ tha một lần

 

                       * Cụ ở với tui, cơm ăn cũng no, nác uống cũng no !

                          Cớ răng cụ cứ cày sưa bừa sống?

                          Có phải cụ dưỡng sức... trâu bò lấy con?

                       - Đất ruộng ngoài đồng có tui lo liệu

                          Vườn tược trong nhà tui hiểu tui hay

                          Chỉ xin chị cho thêm một bữa nước bày

                          Nhờ trời bông sây nặng hạt...

                          Để tui gắng " Lắc cày " cho su !

 

                      * Cụ còn con mắt hay cụ thằng mù

                         Tui đay lòng dạ...đi tu có trời !

 

                      * Tui ở với chị hết canh một chưa nằm, canh năm đã dậy

                         Ăn vài bát cơm cháy với một dĩa muối cà

                         Tui còn chưa kịp nuốt

                         Chị đã hối bóp thoa rầm rầm !

 

                      * Cụ ở với tui chưa đủ năm thiếu tháng

                         Ăn ở mần mạn cụ lý sự thầy cung.

                         Nơi này chổ nọ cụ ăn nói lung tung

                         Thôi, số tiền thuê, tui cho cụ nợ..còn áo với quần lột ra

                      - Ối chị ơi! Thầy vui thì tớ cũng vui

                         Bởi chị chúm chím nên tui mĩm cười

                         Thế gian đồn đại nhiều rồi, đã hết sức tui

                         mà chị còn chê nhác chê lười

                                   Chừ áo quần lột hết...

                                         Cho tui lại cái tơi ..." đựng đồ "

Một chuyện hò, một triêng ló

          Cậu Cả Chè ( tên thật là Lê Văn Khoan - Thường gọi là Học Chè ) tuy là con đầu của một viên tri huyện nhưng tính tình phóng khoáng, dân dã, đặc biệt ham thích hò khoan.

         Chị Ân hò khoan hay nổi tiếng một vùng, nay đang giữa ngày mùa nên cũng đang lội đồng bòn mót.

         Hôm nay, Chi Ân đang mót ở bạn cắt Lộc An, lại đúng thửa ruộng mà Cậu Học Chè đang coi con mót.

        Học Chè nói với Chị Ân: " Thôi nỏ phải cúi, khỏi sợ coi con mót đánh đau, ra một chyện hò, đối đặng thì thưởng cho một triêng ló, gánh mà lên.

        Răng?...

        Chị Ân:  Dạ !...

 

        Học Chè:         Cắt không cắt mà đòi lấy ló

                               Bó không bó cho ra bợm làm thuê

                               Mần chi mà cực khổ rứa hè !?..

                               Họ chùm hum lưng xuống...cái rổ kề sau khu!

 

       Chị Ân:             Buổi mùa màng xướng ca không ai chuộng

                               Mần nghề trưa ruộng...Em không có số sang giàu

                               Nên em phải chùm hum lưng xuống...

                               Để cho họ đứng sau họ dòm.

 

        Học Chè và cả bạn cắt cười vang!...Giử lời hứa, Học Chè thưởng chị Ân một triêng ló " Đứng đắn" chị Ân vui vẻ tới xóc triêng ló băng đồng Lộc An, thẳng lên Liêm Thiện...Trong niềm vui thật đến ngỡ ngàng của nói chung tất cả.

Hò Đâm - Bắt

          ...Là hò " bắt miệng miệng tại chổ ", hò " Xuất khẩu thành chương " mở miệng thành một chuyện hò, nhưng một chuyện hò ở đây ví như một ngọn giáo "  Đâm qua " ta " bắt ngay mủi giáo ", và ta lại dùng câu hò để đâm trở lại, coi thử tài của bạn hò có " Bắt được không " ví như câu hò của ông Thợ Quán hò khích Mụ Con ( Chột Mắt ):

                     Chim khuyên đậu mái đình thần

                     Đứng xa một cặp...lại gần một con !

        Hò đâm bắt là một thú chơi nên kể cả các cụ già trên 70 tuổi vẫn thích hò chọc chợn nhau:

 

                 * Nước bên tê chảy qua Hói Đợi

                    Nợ duyên chi hai đứa mềng...có lợi không răng !

                    Bạc phơ mái tóc...da nhăn tứ phèo

                 * Nước bên Gia chảy qua Hói Thá

                    Nhân nghĩa chi hai đứa mềng.. cọp má rụng răng

                    Nhưng ơn trời tuổi thọ... cầm bằng thế gian.

 

                 * Thân em như gạo doái gạo de

                    Thân anh như hạt dep, bỏ sau hè gà bươi !

                 * Thân O như gạo doái gạo de

                    Nhưng đổ vô vại nước... dẹp đè lên trên

 

                 * Gặp anh đây hỏi thiệt anh đây

                   Đường từ dương gian lên thượng giới...hết mấy đêm ngày rứa anh?

                 * 23 đưa Ông Táo lên trời

                   Tối 30 lại đón...rứa là khứ hồi 7 ngay

 

                 * Gặp anh đây hỏi thiệt anh đây

                    Vua Văn Vương thuở trước...cưới Hậu Phi ngày nào ?

                 * Văn Vương cưới Hậu Phi đời tù huýt tù huy !

                    Lúc trai nam nhi như chàng chưa đẻ...gái nữ nhi...trong..."Lo.òng"!

 

                * Cha em là trời, mẹ em là đất

                   Chú bác là Phật, em thật là Tiên...

                   Em muốn cùng chàng gá nghĩa...

                   Sợ chẵng xứng duyên bạn cười

                * Cha anh là Thái Cực, mẹ anh là Lưỡng nguyên

                  Anh đây lưỡng - giá. Xin bán rẻ cho em không tiền.

 

         * Người ta nói giàu thì cùng nhau đi tát còn mạt là cái nghề đan !

            Anh mới vô nghề chọn lầm tre bũng vót nan

            Mây chon chẻ lác...thở than đã rồi.!

         * Tui đây không phải hạng trai hư

            Đan xong tui đát, tui lận chừ O coi!

            Lận rồi tui nức hẵn hoi

           Ở trên tui nắn xuống, ở ngoài tui đè vô !

 

                  * Thôi, em sắm cho anh một bộ phủ phục mà ra lạy giữa đình Làng

                    Để em làm con Hạc tía...đứng trên hương án vàng trông ra.

                  * Em như hạc đứng án vàng

                    Còn anh như nghi môn gắn bạc...vẫn giăng ngang trên đầu !

 

         * Giàu người ta nhà năm căn sát sạt

           Khó chi anh mà lợp lác cả cơn

           giả như con ruồi kia có đậu...đã phải quá cảm ơn con ruồi.

         * Em không tin thì tới tận chổ mà coi

            Nhà anh lợp ngói gương soi bốn bề

         * Anh ơi anh! Em đã đến đó em về

            Nhà anh lợp toóc bốn bề chói mo

         * Thôi thôi, công mô mà tát nước đò

            Công mô mà chuyện với O có chồng

         * Lui về mắc võng ru con

           Tuổi xuân mô đó nũa mà còn yêu đương

 

         * Trai nhiều vợ lo chi cữa nhà xếch xác

            Gái lắm đời chồng chú bác no say

            Anh đây thiệt là vàng chỉ cầm tay

            Còn em như miếng cau khô giữa chợ, hỏi đã mấy tay người sờ?

         * Là hởi anh ơi! Miếng cau khô nữa rời nữa dính

            Cau của em đây mổi miếng mổi đồng

            Tiền phải từng vác, bạc phải từng phong

            Phải tới lui đôi ba lời thưa gửi...

            Em mới mở mủng - lồng đếm cau.

 

Đối trả Mụ Châm - Ông Khiết

          Uống chung dòng nước Kiến Giang, Quảng Cư và Cổ Liễu là hai làng đối diện nên thường có chung những buổi hò hát hội hè, trai gái hai làng qua lại...

          Ông Khiết, ngươì làng Cổ Liễu bị mù nhưng là nghệ nhân hò khoan có hạng. Ông thường qua bến Chền để gặp bạn tri âm và hôm đó, gặp Mụ Châm, đúng là xứng đôi vừa lứa.

 

      Mụ Châm:           Tức cười thầy bói trèo cau

                                 Buồng thì không lột chỉ tàu mà quơ !

 

 

       Ông Khiết :

                                Tui đây mù quáng không chừng

                                 Mũi nhằm mũi trật, xin bạn đừng nỉ non !

 

      Một trận cươì vang cả ba làng cùng nghe.

Tiếng hò trai Chợ Mai - Gái Mỹ Thổ

              Dương Thị Hoát và hai bạn gái Mỹ Thổ đang giã gạo hò khoan, thì Thợ Đoài ( Chợ Mai, làng Phú Chánh ) đi ngang qua. Không cần mời, Thợ Đoài đứng vô, cùng cầm chày giã gạo.

         

         O Hoát:              Ơi ba chị em mềng ơi !

                                   Mau trở lui về chuốt lá, lau tên

                                   Kẻo có con chim mành manh

                               Hắn có thân độc mộc…nhưng hắn quyết chiếm         nhành mẫu đơn

        

          Thợ Đoài:          Chim đã đến đây, chim quyết đậu quỵt cành

                                   Cho lá rụng hoa rơi, cung tên nỏ sợ, sấm chớp trời nỏ sao !

   

          O Hoát:             Ơi ba chị em mềng ơi !

                                   Mau trở lui về chốt cũi, đậy mâm

                                   Kẻo có com mèo kia ham ăn thịch mợ…

                                   E sợ hắn lầm đến tôm…

 

          Thợ Đoài:           Lễ bạc lòng thành, đêm rằm chính kỵ

                                   Thầy mẹ sinh ra em phận gái,

                                   Mấy O mềng răng nỏ chịu lo ?!..

                                   Đến khi đặt mâm xây cỗ

                                   Dĩa tôm kho thảo gì?!..

                                 

Hò đâm xoi nhưng không hề giận nhau...

          Chị Đoan làng Xuân Lai, bố mất sớm, mẹ ở vậy nuôi con, ba chị em đều đang "quá lứa"... Anh Cặn làng Thượng Phong cũng bố mất sớm nhưng mẹ thì có rất nhiều" trượng" lui tới như người nhà.

          Tại cối gạo nhà mụ Diêu, anh Cặn và chị Đoan hò đối đáp " đâm xoi " cảnh ngộ của nhau.

 

          Anh Cặn:           Nhà rường chuột chạy trên đôông

                                   Mẹ góa con góa không dôông cả nhà

 

          Chị Đoan:          Thà rằng ở quá không nhôông

                                   Không thà một mụ...bốn năm ông Cặn nờ

 

          " Rủa nhau" đến thế...mà không hề giận nhau. Họ càng coi trọng tài nhau...cùng cươì vui.

HÒ NHÂN NGHĨA....

                       Đến đây xin chào chung chào chạ

                       Có người khách lạ nên phải chào riêng

                       Bắt tay xin lại hỏi liền

                       Hỏi thăm bên bạn…đã kết nguyền mô chưa?  

                * Nơi giàu sang lòng em không m

                 Thiên hộ bá hộ em cũng chẵng màng

                Ví dầu cơm hẩm muối rang

                 Phật tiên đã định…thiếp thương chàng cứ thương

                 - Thầy mẹ ở nhà bán gả nơi mâm thau bịt bạc,

                 Nơi chén kiểu bịt vàng !

                 Em về thưa với thầy mkhoan khoan!

                Tìm nơi đội đá mâm nan

                 Để một mai thất cơ lợ vận…thế gian khỏi cười.

                 - Giàu như ai em cũng không chuộng

                       Xấu như ai em cũng chẵng chê

                       Tốt như ai em cũng không nề

                       Duyên chàng nợ thiếp…ông trời đè phải theo

                -  Anh trao cho em miếng trầu để làm duyên làm nợ

                       Trao cho anh điếu thuốc, để làm vợ làm chồng

                        Nào ai vô đây vãi đám dưa hồng

                        Để ăn mát dạ xiêu lòng thì thôi!

                 - Thiếp xa chàng ra đàng ngó vọi

                        Thấy đặng mặt rồi dạ đói cũng no

                        Không tin để đó anh dò

                        Ai bắc cầu cho biểt, ai chèo đò cho hay

 

                       * Khế rụng bờ ao ngọt ngào chi em chuộng?

                       Cam sành chín cuống em vẫn còn chê

                       Chợ đông tôm cá em  còn chọn cua

                       Đến khi chợ tan quán hết…Em bán mua với ai chừ?

           - Thiếp trông chàng như giang trông lửa

                       Chàng trông thiếp như đại hạn chờ mưa

                       Đôi ta nguyện xứng nợ vừa

                       Trách lòng thầy mẹ…kén chọn lật lừa nơi mô

                -  Vắng mặt em một ngày lòng anh dao cắt

                Vắng mặt em hai ngày nước mắt lâm li

                       Mấy lời chàng dặn thiếp hãy nhớ ghi

                       Chớ thay lòng đổi dạ…chớ phân li tội trời!

                 - Con chim lạc bầy nó kêu một chắc

                 Cơ chi cả cặp nghe giọng hai con

                 Thân em như trái bù non

                 Gió đưa lắt lẽo…biết còn hay không?

                 Em có chồng chưa, nói cho anh biết

                 Anh có vợ rồi nói thiệt em hay

                 Lỡ khi ra đường có lầm lổi bắt tay

                 Sợ người thương em đứng đó…buông rày khó buông!

                 -   Đêm năm canh mơ màng lóng bạn

                 Ngày sáu khắc tưởng dạng khóc thầm

                 Nào ai nhắc đến tri âm

                 Ruột em đứt từng đoạn…lá gan bầm héo khô

                 -Thư dưới gửi lên, thư trên gửi xuống

                 Anh còn ăn uống bỏ đũa xem thư

                 Nước mắt nhỏ xuống ướt hết nửa tờ

                Ôi duyên chàng nợ thiếp…ai ngờ xa nhau!

                 -Bởi duyên hai đứa mình trục trặc

                 Không phải em con người lánh đục tìm trong

                 Xe dây không liền múi, bởi tại ông tơ hồng

                 Nên hai đứa mình không đặng…

                 Chẵng nên vợ nên chồng …đành thôi.

                 -  Sông Giang Hà có khúc sâu khúc cạn

                 Đá trên ngàn có hòn đứng hòn nằm

 

                 Dù có xa nhau đi nữa…sớm viếng tối thăm đỡ buồn.

                  -  Đó buồn có chốn thở than

                 Đây buồn như ngọn nhang tàn thắp khuya

                  -Không thấy nhau một ngày cơm ăn không được

                Không thấy mặt hai ngày cháo anh nuốt chẵng vô

                 Biết khi mô Hán lại gặp Hồ

                 Cho chàng gặp thiếp…phân phô đôi lời!

 

                                                             Ngọc Liên 24/1/2011

Hò xa cách kết vấn

          Hò xa cách kết vấn là lối hò thiên về tình cảm lứa đôi, phản ánh quan niệm xã hội về tình yêu hôn nhân. qua đó nói lên được sự khao khát tự do để đi tìm và xây dựng hạnh phúc lứa đôi. lên án quan niệm cũ lạc hậu, Có nhiều người qua hò hát dã nên vợ nên chồng, hoặc vì do cha mẹ ép gả mà không đến được với nhau, họ gặp nhau qua câu hò gửi gắm yêu thương, rồi lại xa cách trong nổi nhớ nhung...

                           "chứ anh xa em ra lòng anh chợi vợi chơi vơi...VV...

                           ....Đêm nằm lệ đổ chứa chan..."

                          

                            " ....Trách ai vô cớ sinh tình tác loạn

                             Để hai đứa mình đành đoạn cách xa

                             Cảnh tình duyên nợ đôi ta

                             Bạn đừng nĩ năn chi nữa...lòng ai đà héo khô...

 

      Rất nhiều câu hò xa cách kết vấn mà qua đó ta hiểu được các cụ ngay xưa yêu dương rất lãng mạn, kể cã những hoàn cảnh éo le khi không lấy được nhau...

                       ....  Đêm năm canh mơ màng lóng bạn

                 Ngày sáu khắc tưởng dạng khóc thầm

                 Nào ai nhắc đến tri âm

                 Ruột em đứt từng đoạn…lá gan bầm héo khô

 

       Nhiều và rất nhiều những câu hò xa cách kết vấn, khi đọc ta có thể tiếp thu học hỏi cách giao tiếp bằng ngôn ngữ rất đọc đáo của cha ông ta.  Rất cầu mong mọi người hãy bỏ chút thời gian lắng nghe tâm tình của các cụ ngày xưa may ra vốn ngôn ngữ và văn hóa Lệ Thủy ngấm vào mổi người một ít...cũng rất cầu mong bạn trẻ để tâm đến...

    

              Nếu có thời gian Ngọc Liên sẽ cố gắng đưa lên nhiều câu hò nữa...

                                             Tết tân mão 2011

                                                  Ngọc  Liên

 

 

 

HÒ XA CÁCH KẾT VẤN

 

  • Thiếp với chàng ái ân không trọn được

Dẫu không nên tình trước hãy còn có nghĩa sau

Thành thất thành gia bất luận khó hay giàu

Có con ra thì ta gả…cho nhau đẹp tình

 

  • Em không nhớ mấy lời thề non hẹn hải

Cuộc chung tình bất nại gian lao

Đêm năm canh khô lá gan bào

Ruột tằm đòi đoạn…nước mắt trào cả đêm !

 

  • Nhớ khi mô chung đắp một chăn chung nằm một chiếu

Hẹn với hò ba liệu bảy lo

Chừ đó nghe ai phỉn thổ vày vò chi nhau !

 

  • Xa nhau rồi buồn cho đôi lứa

Hổ thẹn này biết rửa mấy sông

Trai mang câu bỏ vợ…gái chịu tiếng lộn chồng với ai !?

 

  • Ngữa mặt lên trời kêu trời không thấu

Dẫm chân van đất nỏ thèm nghe

 

Chuông vàng ón tiếng…răng lại chịu rè, chịu câm!?..

 

  • Đêm năm canh than thân trách phận

Ngày sáu khắc những giận số duyên

Ai thì ăn ở đảo điên

Em thủy chung như nhất…có Hoàng thiên chứng lòng

 

* Thầy mẹ không thương con, thương rể há dễ thương ai

Anh gắng công lên xuống…đường dài còn lâu

 

  • May đôi ta trời đà xây lại

Mồi chung tình trọn ngãi ba sinh

Bấy lâu thắm thiết duyên tình

Hôm nay ta gặp đặng…tựa như giữa thiên đình trời cho

  • Mặt nhìn mặt lệ sa ướt má

Tay bắt tay thảm quá ơi chàng !

Thầy mẹ ở nhà không phụ khó cũng nỏ tham sang

Nhưng việc phu thê trời trên chưa định,

số kiếp muộn màng chưa nên.

 

  • Anh cũng lạy trời nước ngang đuôi

Để đặt lượng cân ra đánh giá ngàn vàng

Có thiên tào phán quyết…để đẹp duyên nàng duyên ta

 

  • Đường duyên nợ  thủy chung như nhất

Đạo vợ chồng nhất nhật nhì tam

Nghèo kia không phụ giàu nọ chẵng ham

Khuyên cùng chàng đừng nghênh tân tống cựu

                                      Chia sẻ bắc- nam tội trời

 

  • Được nghĩa nhơn như sơn được thủy

Mất nghĩa nhơn rồi như nước nọ mất non

Cứ tưởng là em sớm chồng con

Hay mô vẫn còn thủ tiết…lòng son đợi chờ.

 

  • Anh ngồi xuống đây cho em giải bày tâm sự

Kẻo mấy lâu này lưỡng lự lắm thể chàng ơi !

Ví dầu biển có rộng mù khơi

Hai ta không đổi…không dời nợ duyên

 

  • Vẫn nhớ câu non thề biển hẹn

Quyết một lòng cho lữa bén trầm hương

Tâm làm dạ chịu với người thương lâu ngày

 

Duyên nợ ba sinh chung tình đạo cả!

Hai đứa mình thật đã yêu thương

Nay ta nguyện cùng trời đất cả bốn phương chứng về !

 

  • Đạo vợ chồng bách niên trường cửu

Dẫu trăm nơi cũng yêu dấu một nơi

Em đừng nghe miệng chuột, hàm dơi

Mà quên lời nguyện ước để hoa rơi lìa cành.

HÒ ĐỐ 

 

 

  • Bốn mùa xuân hạ thu đông 

Được một cái áo bưa chồng mang đi

Khen cho thiên hạ li bì

Họ kéo lôi mặc thiếp…không can chi tới chàng

                                                     ( Cái cối xay )

 

  • Ngồi buồn than trách vì tre

Buổi thu đông yêu chuộng…qua xuân hè lãng xao.

                                                      ( Cái lồng ấp )

 

  • Một mình một chiếc đò ngang

Chèo ra giữa biển nước non dầm dề

Hỡi ai ăn cận ngồi kề

Sớm thì giậm chiều thì dục…tối lại về lều tranh

                                                     ( Chăn vịt )

 

  • Ở gần mà gọi đằng xa

Ở đất ông bà có trái không bông

                                      ( Cây ngái )

 

  • Xăm xăm bước tới chân quỳ

Thò vô thì lại phì phì nước ra

                                 ( Mò đam )

 

  • Trải lòng ở khắp muôn dân

Mà mang một tiếng bất nhân ở đời

                                   ( Tấm phản )

 

  • Mặt dài mũi nhọn kim châm

Dẫu đen dẫu trắng thâm trầm càng ưa

Cho dù đi sớm về trưa

Năm canh vẫn đợi vẫn chờ… năm canh !

                                               ( Con rệp )

 

  • Đầu rồng đuôi phượng le re

Mùa xuân ấp trứng mùa hè nở con

                                  ( Cây cau )

 

  • Đi ra thì kẻ trước người sau

Về nhà…lại ôm ấp lấy nhau mà nằm

                                        ( Đôi gióng )

 

  • Cong cong như lẻ ỉn cày

Một bầy sao sáo đậu ngày đậu đêm

                                     ( Buồng chuối )

 

  • Bằng cái chúp mà úp giữa trời

Dẫu mưa dẫu nắng mấy mươi đời chẵng hư

                                     ( Chóp núi )

 

  • Mình ngay chịu chữ bất trung

Tránh nơi náo thị về cùng hương thôn

                                   ( Cái đòn xóc )

 

  • Lừng lựng mà đứng giữa trời

Gươm đao không sợ…sợ người chăn trâu.

                                     ( Cây rơm )

 

 

 

NHỮNG CHUYỆN HÒ KHOAN NGẮN NHẤT

( ÍT CHỮ ) HAY VÀ GIÀU CHẤT THƠ

 

           Có thể nói, câu hò ngắn nhất, xưa nhất trong vốn hò khoan Lệ Thủy hiện còn là câu hò gắn liền với lịch sử, không thể nào quên thời nhà Trần.

          Đó là việc vua Trần Anh Tông gả Huyền Trân Công chúa cho Chế Mân – Vua Chiêm – Vào năm 1306, nhằm thực hiện kế sách “ giữ vững an ninh tốt nhất vùng phên dậu phía nam của Đất nước ’’, nhưng với lòng dân của huyện Nha – nghi ( Tên gọi của huyện Lệ Thủy lúc bấy giờ ) đối với Công chúa “ kim Chi Ngọc Diệp – Cành vàng lá ngọc ” của mình…thì họ rất bọc trực, bật lên trong câu hò khoan đầy trắc ẩn:

 

Ai mua con quạ bán cho

Đen lông đen cánh…đến bộ giò cũng đen !

*

Đó buồn có chốn thở than

Đây buồn như ngọn nhang tàn… thắp khuya !

*

Ngước lên mây bạc chan chan

Tiếc công bắt cá nuôi nhàn bấy lâu

*

Thất tình nên tóc bạc ra

Mới bao lăm tuổi chê giá…chê non.

*

Lui thuyền chưa kịp nhổ sào

Ơn anh chưa trả lẽ nào dám quên.

*

Mẹ cha ơi hởi mẹ cha

Nơi gần không gả…nơi xa đem đày !

*

Thôi thôi, từ giã hai đàng

Cá bơi về vịnh…chim sang non trùng.

*

Công anh đắp đập be bờ

Chừ ai đem sáo đem lờ tới đơm?

Bão bùng ngành ngọn xơ rơ

Anh xem không rõ anh ngờ…oan em !

*

Qua cầu lật ván tháo vài

Đây chưa bỏ đó…đó toan bài…bỏ đây !

*

Bận này trâm gãy xương tan

Kể sao cho xiết mơ màng năm canh

*

Má đào em bán cho ai?

Để anh chuộc lại…kẽo phai má đào !

*

Trách chi em bậu vụng suy

Đồng đen chê nhẹ…tham chì nặng cân

*

Nâu kia chưa nhuộm đã phai

Chưa trồng đã bới…trách ai bạc tình

*

Ai ngờ không nghĩ thâm sâu

Đất liền cũng lở…huống cầu bắc ngang.

*

Chim kia không đuổi mà bay

Người kia không đuổi…mổi ngày mổi xa!

*

Thảm thương thuyền rách của anh

Không nơi mô đậu… lênh đênh gia vời !

*

Nguyện cùng vàng đá khăng khăng

Ba thu em đợi…bốn thu em chờ !

Đôi ta như giấy một tờ

Đừng nghi mà tội…đừng ngờ mà oan.

*

Nam nồm hai ngọn chưa phân

Đây còn thương bạn…mười phần bạn ơi !

*

Thương nhau nước mắt đầy khau

Ai ơi phụ khó tham giàu thì thôi !

*

Ngó lên khói đá mịt mờ

Thâm sơn cùng cốc ai ngờ…có anh !

 

 

                                                           19/2/2011

                                            Sưu tầm: Ngọc Liên

                                   Nguồn Hò khoan Lệ Thủy

 

                                                

               

 

 

 

         HÒ ĐẤU TRÍ

 

Gặp anh đây hỏi thiệt một lời

Tạo thiên lập địa…tuổi trời tuổi chi ?

  • Em ra đó kêu đất…mà đất ơi

Thì vô đây anh sẽ nói…tuổi ông trời em nghe

  • Hỏi anh chi sắc hơn dao

Chi sâu sâu hơn biển, chi cao hơn trời?

  • Em ơi! mắt sắc hơn dao

Rốn sâu hơn biển, trán cao hơn trời

  • Hỏi anh…nói đúng mới tài

Ai đào sông cá lội…ai chống trời chim bay ?

  • Em hỏi anh nói em hay

Võ Trần Mai đào sông hói, Trương Dương Nạng

                                                      chống trời chứ ai

  • Chừ em giao em một dĩa muống chiên

Anh về thả hồ cho tươi lại…xin kết nguyền trăm năm.

  • Rứa thì anh đưa cho em một ống tre khô

Em trồng cho mau tốt…để chẻ lạt rồi sang hồ bó rau.

  • Săng côi rừng không ai kêu mà dạ?

Mít trong rừng không ai kiện mà nài?

Trai nam nhơn đối đặng…sáu thước lụa dài buộc lưng

  • Chồn ngoài bụi không ai mời mà cáo?

Bức mên khai ai buộc mà khai?

Trai nam nhơn đã đối đặng…có phải là người tài ba?

  • Bánh đầy mâm răng gọi bánh ít

Lửa không miệng lại nói lửa cười

Trai nam nhơn đối đặng…mới thật người hào hoa

  • Nước không chân vẩn nói rằng nước đứng

Trầu cả giỏ vẫn quen nói là trầu không

Chàng đây đã đối đặng…hỏi làm chồng được chưa ?!

 

Hò khoan đối đáp giao duyên. Hải Lý - Thanh Nhường

 

 

 

 

 

HÒ BỒN BA

 

          Hò Bồn Ba ( còn có tên Bướm Ba ) lấy chuyện lập bồn trồng Ba ( Hoa ) làm khung cảnh, làm cái cốt quan hệ để từ đó những câu hò đối đáp ứng xử của nam nữ đôi bên xoay quanh chuyện tình duyên, luyến ái…

          Điều đáng chú ý ở đây là: Phần lớn những chuyện hò bồn ba đều ẩn chứa nhiều ý tình phàm tục; ( nhưng chính dó là cái “duyên” nên đã cùng chung với số phận Hò Thuyền Bè, Hò Đào Ba ( dung tục lộ liễu ) đã mất dần và đến nay gần như mất hết…

          Hò Bồn Ba sở dĩ còn tồn tại  phần nào là nhờ Cái “tình yêu cây cảnh” thật sự của người Lệ Thủy gửi gắm trong những câu hò khoan …Qua chuyện hò bồn ba ta cũng thấy được con người Lệ thủy rất chịu thương chịu khó, trong gian khổ vẫn lạc quan yêu đời, có cách ứng xử rất dí dõm…những câu hò hình tượng tưởng như dung tục mà lại rất “ thanh ”. Tuy là người chân bùn tay lấm nhưng qua chuyện hò bồn ba ta thấy người Lệ Thủy có tinh thần rất “ phong lưu” tưởng như ta đang lạc vào vườn hoa đầy hương sắc…Qua câu hò ta thấy được một nét văn hóa đọc đáo thú chơi hoa và sự am hiểu sâu sắc về hoa cảnh của cha ông ta...

Mời các bạn thưởng thức cách mượn chuyện chơi hoa để giao duyên tình ái mà Ngọc Liên sưu tầm dưới đây…

 

Đào đôi đóa ngành xuân trở sắc

Anh muốn vun trồng cho sớm trái nhiều bông

Lựu đào kia sớm nở nhụy hồng

Để cho thỏa tình ước muốn…đẹp lòng say mơ

 

Chân bước đến vườn đào…tay xoay qua bông thọ

Dặn… coi rồi để đó cho em

Đừng nên vịn hoa hái lá mang tiếng pha dèm khổ em !

 

Xưa đây với đó có trao câu khắn vó ( gắn bó )

Chừ đây không được đó, cũng cầu cho đó có gia nương

Kẻo mai đây thành chậu…thương lựu đó

                                              chưa thành hàng lựu ơi!

 

Cảnh bên anh chơi cây gì - chưa biết

Bồn em đây mai lan cúc trúc tùng lộc chậu sành

Trên lưỡng long chầu nguyệt

Dưới gập ghềnh cá thia

 

Đã đến đây cảnh thú này thấy hết

Còn bên anh cầm kỳ thi tửu xướng hát đờn ca

Chừ thấy hồ vàng nơi bậu muốn lân la thả chìn

 

Anh ơi! chọn vợ những nơi liễu lá mai tùng

Chỉ lo một nổi…anh hùng lẻ loi

 

Em lập bồn sao không kiếm cây trắc bá diệp mà trồng

Cứ trồng lan huệ…bỏ bồn không cho rồi !

 

Thấy anh lo ngại cho anh

Bồn ba mô cũng có…e chẵng đặng một ngành cầm tay

 

Lựu với đào ta đã trổ bông

Thảm thương em mang tiếng lấy vòng li tiết

Anh đây cứ tha tha thiết thiết, đã ngùi ngùi

                                                điệp điệp châu sa

Tiếc công anh nắng che mưa đỡ…công đà uổng công

 

Anh lập bồn sao không sớm viếng tối thăm

Để trâu bò chậm…quá uổng công lập bồn

 

Em lập cảnh trồng ba

Anh ra tay vun cây vén cội

Nay chừ cây tốt lá xanh

Chàng chơi thỏa chí…úa lá lọi cành thì thôi

 

Lập bồn ra có ong qua bướm lại

Em rào chuồm sợ thiệt hại trái cây

Dẫu bướm ong qua lại nơi đây

Trên có bản lề dưới chốt…Vẫn tươi đẹp

                                  Ngày ngày bướm ba

 

Ong có tình ong, bướm có tình bướm

Gió nắng đẹp trời bướm lượn cùng ba

Mần răng cho ong bướm một nhà

Chớ để vui buồn xao xác

Trâu lại, bò qua dập dìu

 

Anh ơi! Hoa lài hoa lý thơm lâu

Hoa hường thơm ngọt hoa ngâu dịu dàng

Anh nhớ coi chừng hữu hương vô sắc

Chớ vội vàng… lầm to !

 

Có sức trồng bồn có sức lo rào giậu

Đâu đến nổi trâu bò vô thấu vườn em

Đừng làm như rựu chọc thèm

Như ong tưởng nhụy…bướm quen qua về

 

Anh chơi hoa mà chẵng biết hoa

Hái không đúng lúc…để vườn ba chóng tàn

 

Lựu đào ai bẻ mô nào?

Hai bên em đã chuồm rào kỷ cang

 

Một chối rằng không, hai chối rằng không

Rứa vườn ba em lựu đào ai bẻ? để cuống giong ra ngoài?

 

Anh xa em ra, em xây ba kiểng lại

Tự ông trời không trọn ngãi thì thôi

Cũng cầu cho đó có đôi

Đây muộn màng cũng được…lỡ đúng ngồi cũng cam !

 

 

                            Ngọc Liên ngày 10/3/2011

 

 

 

 

        Hò khoan Lệ Thủy nếu chúng ta được nghe, được đọc thì các bạn như thấy được bức tranh hiện hữu về xã hội thời bấy giờ cũa vùng quê Lệ Thủy, tất cả các khía cạnh của cuộc sống được cha ông ta thể hiện qua những câu hò khoan một cách tài tình, thông minh…Ngôn ngữ, giai điệu hò được thốt lên một cách tự nhiên như câu nói, giao tiếp thường ngày…

            Bạn thử xem bức tranh vẽ về một khía cạnh tệ nạn của chế độ xã hội phong kiến còn sót lại qua câu hò Lệ thủy, rất nhẹ nhàng mà chua cay…

 

HÒ ĐÁNH BẠC LẤY VỢ LẺ

 

 

Cây trên rừng ngàn năm có lẻ

Người trần thế trăm tuổi ít ai

Tiếc chi chàng chơi bời cho thỏa dạ một mai

Thiếp thê bài bạc thích chí…kẻo cứ mơ hoài tình xuân

 

Cờ bạc rựư trà em đà ngăn đón

Hầu non vợ mọn anh còn muốn thì răng ?

Mai kia thêm trái thêm bông

Thôi thì có răng chịu rứa biết chăng hỡi trời!

 

Em nói thì hay vỗ tay lỗi nhịp

Anh sợ mai này vợ hai chng một e rầy

Nghe người ngoài vẫn nói răng đây

“ Đàn bà mất zông như đàn ông mất ruộng” quá lâu ngay e rầy

 

Xin anh đừng nói rứa, sách có câu

                            ân thâm vô đễ nghĩa trọng vô biên.

Vợ chồng giai lão bách niên

Anh đng có ham bạc bài nhan sắc…mà phiền dạ em

 

Mặc đẩu, mặc đâu em vẫn đứng đầu lo liệu

Chữ tình chữ hiếu vẹn cả thủy chung

Tề gia nội trợ em đảm đang trong ngoài.

 

Sợ được buồng nầy e khuây buồng nọ

Thêm vợ thêm tiền e lại bỏ phần em

Được trăng thì lại bỏ ngọn đèn bơ vơ

 

Là hỡi em ơi! Sông có khúc người ta có lúc

Phen mô chứ phen ni thì em được cả hai

Thêm tiền xu bạc dác nhờ nơi chổ bạc bài

Đỡ chân đỡ tay em có thêm mụ nít…

                          ới mụ ơi quá mừng !

 

Ôi chao ôi ! Đêm nằm thì tam cúc yêu lượng

                                                 ( đánh lú )

Ngày thì mơ màng sĩ, tượng, pháo xe

                              ( tên các con bài tam cúc )

Cơ chi em nói anh nghe

Đến nổi chi tay bưng rá gạo…

        Tay ôm bó củi nè…khổ chưa !?...

                            

                Ngọc Liên sưu tầm 16/3/2011

 

 

 

Hò kgoan Lệ Thủy qua một số tiết mục của CLB VN Xuân Thủy


 

          Ngoài lấy cảnh trồng hoa để mượn cớ trao duyên gửi nợ, nói chuyện tình duyên lứa đôi ( Hò Bồn Ba ). Lấy cảnh Thúy kiều Kim Trọng để tâm tình trao duyên ( Hò Kiều ), hò khoan Lệ Thủy còn dùng ngôn ngữ địa phương để kể chuyện lịch sử, khi nghe các câu hò Tam quốc Ngọc Liên thật ngạc nhiên và thán phục, nguời Lệ Thủy thật là sắc sảo, khi mượn chuyện trồng hoa thì ta thấy hết sự thanh cao và hương sắc đa tình qua các loài hoa…Khi dùng ngôn ngữ, giai điệu đặc địa phương tổng hợp, khái quát, phân tích tình thế Lịch sử thời Tam quốc ta mới thấy hết sự tinh thông về lịch sử, sự vận dụng ngôn từ địa phương mà lột tả chung cuộc chiến thời Tam quốc, vài từ, ngữ điệu của Lệ thủy mà lột tả hết bản chất tính cách của từng nhân vật anh hùng hảo hán…Ngọc Liên cứ nghĩ đây là các nhà sử học nghiên cứ thao lược chứ không phải là những người nông dân xứ Lệ chân lấm tay bùn …

 

HÒ TAM QUỐC

 

Khách bạn muốn nghe hò Tam quốc

Nghe tiếng đồn chàng thông thuộc thâm nho

Xin hỏi chàng…xin chàng hãy phân phô

Giặc Hoàng Cân tác loạn…tự thủa mô rứa chàng?

 

Thuở Hán Linh Đế…giặc khăn vàng tác loạn

Lưu Bị thời treo bảng cầu hiền

Trai anh hùng sơ ngộ, may được gặp gái thuyền quyên

Em cứ hỏi qua anh xin giải lại để quý bạn hiền cùng nghe

 

Nhớ khi Hồng Môn Hội Hiệp tựa hồ nhất nguyệt lưỡng long

Quốc sĩ vô song như người Hàn Tín, chốn Thạch bàn

                               Thành hạ điếu ngư…

Ngày sau cũng đăng bàn bái tướng hỏi có ai như hội này?

 

Nhớ Lưu Quan Trường đã đẹp tình đào viên kết nghĩa

Độc lập binh gia tề tập đã yên

Nghe lời vua giáng hạ…nhận binh quyền ra đi.

 

Nội toán họ mã không ai

Bên trong cha dẹp bên ngoài con vây

 

Sá chi lũ kiến đông bầy

Trị binh như Phàn Chưởng không lay ngọn cờ

 

Đọc mã đơn thương Quan Vân trường Giang đông phó hội

Qua Ngô thành tiếng nổi như phao

Làm cho chuyển động ba đào

Châu Do tiệc rựu… Lưu bị vào chẵng hay

 

Đất Trung nguyên chờ người Huyền Đức

Không có lẽ nào đến bậc Tào nan

Ngụy Ngô thiệt quả vô can

Cớ xâm lăng Tây Thục…lại sẽ mang oán thù.

 

Chuông reo chuông hãy còn gác giá

Cờ ba phen chưa phất lá mô

Đừng nghe đây đó tri hô

Đất Giang Đông còn giữ…cơ đồ lấy danh.

 

Tửu tự túy nhân tâm tự túy

Ngao ngán thay mưu trí Châu Do

Muốn tiệc bôi Lưu Bị…không đàng dò Khổng Minh

 

Trong Tam quốc người nào xuyên sơn bạt hải

Mà tài không qua nổi Đổng Trác Phụng Tiên

Làm cho bốn phương thiên hạ đảo điên

Hỏi anh thêm cho rỏ…kẻo gái thuyền quyên chưa từng

 

Tài Triệu Tử Long khác chi rồng bay qua bể

Chém giặc Tào man như gió lùa mây

Hỏi em ngày sa cơ thất thế…bị vây trận nào?

 

Đương – dương trường bản Triệu Tử Long đơn phò ấu chúa

Vào giữa vạn quân Tào như vào chổ người không

Chắc anh cũng quá thuộc lòng

Cớ chi vặn hỏi…hay bởi còn ngại nghi

 

Tài như Lữ Bố xử phương thiên họa kích

Tiếng lẫy lừng diệt địch muôn ngàn

Cớ răng chết đau chết đớn

Ở giữa chiến trường rứa em?

 

Cao nhân tất hữu cao nhân trị

Hội của Tào công nghĩa khí trung can

Đương khi lộn lạo chiến chiến tràng

Phải giết ngươi Lữ Bố…mới an Hán triều…

                                 ( Còn nhiều nữa…)

 

                           Ngọc Liên 15/3/2011

                           Nguồn Hò khoan Lệ Thủy

           

          Trong chín mái hò khoan Lệ thủy còn có hò Nậu xăm và hò khơi do đặc điểm của vùng biển, công việc tiếp cận với biển khơi, sóng to gió lớn, cần có sự nhịp nhàng chèo chống nên Hò Khơi và hò Nậu xăm miền biển luôn gắn liền với quá trình lao động. Các điệu hò này bị mai một, chỉ tồn tại qua những chuyện kể… lý do là thuyền cá bây giờ chạy bằng máy đẩy, và việc đánh bắt bây giờ đã khác xưa và nhiều lý do khác nữa..

Ngày xưa khi đi khơi có lúc thảnh thơi ( gác chèo ) người miền biển vẩn dùng mái “ Ba, mái chè, mái nện” để hò. Ngày nay hò Nậu xăm và hò Khơi chỉ còn lại trên văn bản cùng chung số phận với hò “ Lĩa trâu của miền núi”. Ngọc Liên đã cố gắng và sẽ cố gắng tìm nghe, ghi âm lại nhưng điều kiện rất khó khăn những người già biết hò còn rất ít, có còn thì đã không còn minh mẫn. Nếu sưu tầm được Ngọc Liên sẽ đưa lên cho các bạn cùng nghe.

Sau đây là điệu hò Nậu xăm ( trong lúc Nậu xăm) và hò Khơi ( Trong lúc chèo thuyền ngoài khơi )

 

 

 

HÒ NẬU XĂM

 

Ơi hò! Chung lại nào!

( Ơ hơ ơ ơ…)

Hò ơi lơ! Hò ơi nhổ! Hò mạch! Hò ơi trục!

Thương người…người nỏ thương ta

Muối kia bỏ biển…mn đà…có nơi!

Hò ơi lơ! Hò ơi lơ! Ơ…hò…nhổ mạnh!

( Nậu là: Níu- kéo- giật xăm )

Tình cờ…mà đúng…nhân duyên

Những lời… kết ván thề nguyền…lại không!

Không nên không phải là tình

Có nơi mô thấp kém… kiếm cho mình một nơi.

Nơi hơn thì thiếp không đang

Những nơi thua thiếp…dạ út tam không đành!

Hỏi trời, trời cứ mần thinh

Thanh thanh như thiếp tạo tành mô ra!

Hai ta cân sức, cân tài

Cân trong gia sự, cân ngoài mẫu thân.

Hai ta cân đã nên cân

Trách lòng thầy mẹ không phân con nhờ

Hai ta cân cái vòng vàng

Tiếc rằng xa xã, ngái làng ơi anh!

Anh lanh mà vợ anh đần

Lấy ai tiếp đãi xa gần cho anh!?..

 

 

 

HÒ KHƠI

 

Ơi đi…ơi xô…mới biết…ơ đường dài!

( Ơ xô…xòa!.. ( Nhại tiếng sóng )

Đi lâu…mới biết đường dài

Ở lâu… mới biết…con ngài…( ơ hơ ) khôn dại khôn!

Hai ta đứng lại song song

Như đôi đũa ngọc dệt trong mâm vàng

Chi bằng lựa gấm mà thêu

Chuông vàng tốt tiếng phải treo giá vàng

Đêm nằm gió rú thổi ra

Giang tay đắp vạt áo đà cho em

Anh em gắng lấy mà chèo!

Trời cho một trộ đợ nghèo cả năm!

 

 

Phần giai điệu ta hãy gác lại cho  Ngọc Liên sưu tầm sau. Qua ngôn ngữ của cư dân vùng biển Lệ Thủy, chúng ta thấy được sự gắn kết trong sản xuất nơi biển khơi, chung lòng chung sức


                        “Ơi hò! Chung lại nào!

( Ơ hơ ơ ơ…)

Hò ơi lơ! Hò ơi nhổ! Hò mạch! Hò ơi trục!..”


          Người miền biển mặn mà sương gió cánh tay rắn chắc đủ để vượt sóng vượt gió.Nhưng tình cảm của họ khi nghe các câu hò chúng ta cảm nhận được sự mặn nồng ấm áp, chân tình và một lối ứng xử  rất thông minh lịch thiệp.  Khi gá nghĩa chung tình là “ Thiếp” chỉ trong một câu thôi mà sự chuyển đổi xưng hô rất tế nhị, lịch thiệp, khéo léo, khiêm nhường nhưng rất gần gủi d thuơng khi dùng danh từ “út tam”:


“…Nơi hơn thì thiếp không đang

Những nơi thua thiếp…dạ út tam không đành!”…


          Qua câu hò khơi chúng ta cũng hiểu được sự nhọc nhằn may rủi khi con người đứng trước biển cả mênh mong, cuộc sống cậy nhờ vào biển:


“…Đêm nằm gió rú thổi ra

Giang tay đắp vạt áo đà cho em

Anh em gắng lấy mà chèo!

Trời cho một trộ đợ nghèo cả năm!”…


          Trên đây là một vài cảm nhận một khía cạnh nhỏ của Ngọc Liên khi tiếp nhận hò nậu xăm và hò khơi miền biển…

                                                      

                                                                    2/4/2011

                                                                   Ngọc Liên

 

Hò “ Khơi ” Miền biển Ngư Thủy, Lệ Thủy, Quảng Bình

Hò “ Nậu xăm” Miền biển Ngư Thủy, Lệ Thủy, Quảng Bình

 

 

CHỚ VỘI CHÊ KẺ BIỂN

 

          Thầy Tịch, người làng Phú Hội, đưa nước mắm lên bán ở Lệ Thủy, vừa có thể làm thầy coi tướng số, bói, cúng…nhưng nổi tiếng là “ Thầy Phú Hội hò khoan”. Thầy kể rằng: “ Ngoài phủ Quảng Trạch trước đây đã có bài văn nôm chế riễu thị Điểu lấy người kẻ biển”. Nay tuy không nói ra nhưng thầy quyết tỏ tài hò hát cũng hiếm có của “người kẻ biển” cho đó đây tỏ tường ( Đừng vội chê thầy đội nón quai mây ) và lần ấy chi Ân đã thử đối:

 

Chị Ân:

 

Thiếu chi nón dứa Quảng Nam, nón dừa Phú Cam

Nón kinh Thổ Ngọa.

Em không tham chạ chạ…đội nón quai mây

Theo thầy được đó…bỏ chúng bạn em đây…họ cười!

 

Thầy Tịch:

 

Tóc rể tre da đồng điếu

Ước chừng một nước được mấy người này?

Ai dốt “ bài văn nôm” thủa trước?

Để thiếp theo thầy bận ni?

 

 

 



MỤ CON- THẦY TỊCH VÀ THỢ TAO- MỤ CON

 

 

Năm 1930, tại buổi hò quết vôi làm chùa Quy Hậu, Mụ Con đã thử tài thầy Tịch trong một câu hò nhiều ý lấp láy và Thầy Tịch đã hò trả lại ngay, cũng rất suôn sẻ hợp lý hợp tình.

 

Mụ Con:

 

Trên trời có mấy cấy sao, dưới rào mấy con cá, trong nhà mấy mạ mấy con, đũa mấy đôi, nồi mấy cấy, giấy mấy tờ, tơ mấy múi, núi nọ mấy hòn?

Trai nam nhơn đối đặng, cặp đào non đưa liền.

 

Thầy Tịch:

 

Trên trời có 28 ông sao (1), dưới rào một con cá, trong nhà nhất mạ nhì con, đũa một đôi, nồi một cấy, giấy một tờ, tơ hai múi, núi nọ hai hòn…

Trai nam nhơn chàng đà đối đặng…hai quả đào non mô nào?...

 

          Tiếp sau đó, Thợ Tao ( thợ nề ) vào hò đâm xoi “ đời riêng” của mụ con ( đã 3 đời chồng mà không có con ):

 

Thợ Tao:

 

Bước chân lên lầu hạc tay đề chữ Quả ( 2)

Mẹ vò nuôi con nhện biết thỏa hay không?

Tiếc buổi sơ đương chàng không gặp gỡ để giải vòng trần ai !

 

          Khả năng có thừa để đối trả Thợ Tao, nhưng Mụ Con đã không hò, mà lặng lẽ gõ nhẹ một hồi sanh tạm nghỉ. Cả đám đông dự buổi hò lặng hẳn và gần như tuyệt đối im ắng hồi lâu…và coi như nghỉ giải lao.

 

(1) Dựa vào chữ ( Nhị thập bát tứ của Lê Khánh Tôn )

(2) Cô,quả: đơn chiếc, góa bụa.

 

 

 

 

 

 

 

HAI CHUYỆN HÒ CHỊ CHÁU 

 

          Chị Cháu giỏi hò khoan, tên thật là Trương Thị Huệ. Chị về làm dâu Làng Mỹ Lộc, thường đi phụ thợ cho chồng làm nghề nề. Chủ thợ có bố mẹ đã mất tên là ( Bàn và Thấu ) nên khi gọi là phải kiêng. Lúc dọn cơm trưa, trên mâm cá thịt thì ít, các món thấu trộn thì nhiều: Thấu bắp chuối, thấu đu đủ, thấu củ đậu…Nhưng thợ và cả người nhà cũng ít ăn thấu, nên thấu cứ bị đưa qua đẩy lại giữa bàn. Mấy chú thợ trẻ háu ăn thì cứ nháy mắt dục chị Cháu mang thấu vào bếp đổi món, nhưng vì kiêng tên chú thợ trẻ ấm ức không nói được. Mãi sau “mãn tiệc” theo yêu cầu của chú thợ trẻ chị Cháu tiệp ngay một câu hò:

 

Đi mô cũng chộ "mệ" trữa “bờn”

Họ xô lui đy tới, răng mệ không tìm đàng tháo lui?

 

          Thế là cả thợ lẫn chủ ôm bụng cười lăn cười lóc, kết thúc bữa ăn ngon gấp mươi lần bữa cơm cá thịt.

 

 

 

 

Sương một triêng ló quá nặng goài đồng về, chị Cháu nghỉ chân dưới gốc cây đa- một giửa đồng cùng bà con…Một bác nông dân thăm đồng đi tới bác hồ hởi nói vui: “ May mô may quá, gặp chị Cháu hò khoan!...Chừ bác đố chị Cháu hò đối thiệt hay, thí bác sương triêng ló ny về làng cho, không hay thì đập hai roi trâu”. Chị Cháu nhận lời, bác nông dân nói:

   “ Choa không biết hát biết hò chi, chỉ biết nói tục tục như ri: Con C..tau đây, đó rứa mà thành câu hò đối được thì choa cho là tài!.

Chị Cháu ngượng tím mặt giây lát, nhưng vốn là người có bản lĩnh, chị Cháu nhắc lại lời bác nông dân đã hứa và chị tiệp luôn chuyện hò:

 

Cháu không nói ra bác cho là cháu dại

Cháu nói lại, bác cho là cháu quá ngữ ngôn

Chứ con C… bác đó…thì có cái L…cháu đây!

 

          Cả hai bác cháu và bà con vây quanh cười sặc sụa. Bác nông dân sương triêng ló của chị Cháu về làng. Nhưng vẫn chưa nhịn hẳn được cười, lâu lâu họ lại nổi lên cười ngặt nghẽo..

.

.

 

            

 

             HÒ KIỀU

 

Lấy ý tứ điển tích trong Truyện Kiều của Nguyễn Du làm chổ dựa, nam thanh nữ tú miền quê Lệ Thủy đã hò khoan đối đáp, trao đổi tình duyên từ những thập kỷ đầu của thế kỷ XIX đến nay.

 

Mấy tháng xa cách em, anh cứ thương hình nhớ bóng

Có khác chi Kim Trọng viễn vọng Kiều Nương

Đêm nằm nghĩ lại vấn vương

Ai xui gặp gỡ…dạ cứ thương em hoài

 

Dẫu Kim Trọng-Kiều Nương không trọn đường kim cải

Cầu cho Thúy Vân trọn ngãi sắt cầm

Không chi xứng được với tri âm

Nhưng may ra còn đặng…một đôi phần cũng cam

 

Nhớ khi trâm thề quạt ước

Bóng trăng đã tỏ chước tam bôi

Sơn minh thệ hải mất rồi

Chàng Kim nhớm bước…đó ở pha phôi lẽ gì?

 

Chiếc xuyến vàng trao người bạn ngọc

Khăn vuông hồng vuông vức trao tay

Phận Kiều Nương sống đọa thác đày

Chốn Liêu dương chàng hỡi thấu nổi này Kiều không?

 

Nhớ Kim-Kiều trao trâm gửi quạt

Mười lăm năm trường man mác nhớ thương

Chừ hai đứa mềng, thể như Kim Trọng gặp lại Kiều Nương

Hỏi có nhớ trâm trao quạt gửi…với chén

                     rựu quỳnh tương bấy chầy.

 

Đất Liên dương…ai lui về thọ tang cho chú

Khiến mối chung tình lở dở lang dang

Xin trời cao chứng giám…

Một dạ thủy chung nguyện thề.

 

Tay nâng chén quan hà, ứa đôi dòng huyết lệ

Mối chung tình xin hẹn để ngày sau

Xa nhau lòng dạ đớn đau

Én Nam Nhạn Bắc bởi đâu hởi trời!

 

Kim Trọng Thúy Kiều nhiều điều mơ ước

Dưới bóng trăng thề nguyện ước cùng non

Hay đâu phải thay đời đổi kiếp phải bán phấn

Buôn son…đợi chàng!

 

Tiết thanh minh chơi xuân dạo bước

Lại gặp người thuở trước…Đạm tiên

Nhiệm màu linh ứng nhân duyên

Một thuyền một hội…có tên đoạn trường

 

Mùi tục lụy lưỡi tê cay đắng

Mười lăm năm trường lận đận đau thương

Kim Trọng vẫn nhớ Kiều Nương

Thương ai phận bạc ái ân rẽ đường

 

Xúc động tâm can hãy còn đang dang dở

Lại người đâu gặp gỡ làm chi

Trăm năm biết có duyên gì

Mà đêm lòng bịn rịn…cứ nửa đi nửa về

 

Gặp buổi thanh trời dạo chơi vườn cảnh

Lỡ rớt kim thoa hay thử tánh văn nhơn

Chữ rằng lưu thủy thanh sơn

Biết ai nghe đặng tiếng đờn tri âm

 

Một chút của rơi…thiếp phiền chàng hạ cố

Biết ơn người quân tử xin vàng đá không quên

Trăm năm duyên kiếp vững bền

Ghi lòng tạc dạ lương duyên mặn nồng

 

Bán mình chuộc cha em đà quá khổ

Nổi oan gia ruột xé gan bầm

Biết bao gió Sở mưa Tần

Thương em phận gái…lệ khôn cầm năm canh

 

Nổi niềm riêng cậy Vân em hãy

Thay chị Kiều trả ngải chàng Kim

Một lời thốt tự con tim

Xin cho chị lạy xin em nhận lời.

         

 

             

             Thật may mắn sáng nay Ngọc Liên, đã liên lạc được các bác ở Ngư thủy nam, ngày mai chủ nhật 3/4 Liên sẽ ra đó để có người hò cho Liên ghi âm lại...Nếu được thì mái hò nậu xăm và hò khơi sẽ được lưu giữ...hy vọng là vậy...

Rẻng rồi tui đưa lên tiếp...

 

 

                    Ý kiến phản hồi vào Writ a Comment

Write a comment

Comments: 50

  • #1

    ngoclien (Sunday, 13 March 2011 04:48)

    Bạn hãy cho ý kiến góp ý...Trân trọng cảm ơn !

  • #2

    dương ngọc liên (Saturday, 19 March 2011 23:25)

    Trước đây Bác Châu Đình Khóa thường về Trung tâm VH để dạy đàn tỳ bà, đàn nguyệt...LÂu rồi Ngoc Liên nghe nói Bác ra Hà Nội ở...nên không gặp Bác. Anh em trong cơ quan vẫn nhắc Bac Khóa thường xuyên...

  • #3

    Dương Mẫn (Friday, 01 April 2011 06:31)

    Hay quá chú Liên ơi! Bọn cháu nhỏ lớn lên sau này nên ko được nghe nhiều về hò khoan lắm, khi di xa nghe lại thấy nhớ nhà quá chú ah. Đậy giống như đặc sản tinh thần của quê hương Lệ Thủy ta,

  • #4

    ngoclien (Saturday, 02 April 2011 08:07)

    sáng ny Ngọc Liên liên lạc với mấy ông, mấy bác ngòai Ngư Thủy, mấy bác nói ra đây mấy bác hò cho, trong lòng thấy vui mừng ! mai xách laptop ra biển Ngư Thủy cầu cho được sự may mắn ghi được điệu hò nậu xăm và hò khơi!

  • #5

    Oanh Oanh (Wednesday, 20 April 2011 12:51)

    Oanh đây Anh Liên ơi,
    Đọc xong thấy vui quá xá. Nhớ Lệ Thủy quê miềng ghê! Nhớ Anh và những kỷ niệm những năm 91 - 92 nữa. Chúc Anh Chị và cháu luôn khỏe. Chúc Anh làm được nhiều điều có ích cho quê hương. Hy vọng có dự án gì đó để hợp tác chung cho vui :)

  • #6

    NgocLien (Wednesday, 20 April 2011 15:59)

    Đây cũng là từng bước Ngọc Liên lặng lẽ làm để bảo tồn đó,Đến lúc nào đó hy vọng kết quả tốt đẹp hơn. Cảm ơn Oanh Oanh đã ghé thăm Ngọc Liên !

  • #7

    Oanh Oanh (Friday, 22 April 2011 12:38)

    Anh Liên ơi, theo em biết thì chỉ có 5 mái chính thống thôi: mái nhì, mái ba, mái xắp, mái chè, mái ruỗi. Các làn điệu khác chỉ mở rộng ra chứ không nằm chính thống. Về việc này Anh em mình phải có tranh luận nhiều đây nhưng chắc là Oanh thắng vì có tư liệu đó hihi
    Chúc Anh vui.

  • #8

    ngoclien (Friday, 22 April 2011 15:40)

    Oanh ạ ! còn có hò Nậu xăm, hò Khơi miền biển Ngọc Liên đã ghi âm nhưng chưa đưa lên, và hò Lĩa trâu nữa hay lắm Liên đã nghe. có câu ví " Đàn gảy tai trâu" nhưng khi giọng hò cất lên là trâu vảnh tai nghe và dứt câu hò thúc là trâu giật lĩa chạy băng băng đó...

  • #9

    Langdaiphong (Thursday, 28 April 2011 17:20)

    Ngọc Liên thân mến, tôi rất trân trọng những gì Liên đã làm cho hò khoan Lệ Thủy. Nếu được, nhờ Liên ghi âm đủ 6 mái, mỗi mái dăm câu. Bọn mình là dân không chuyên nên không rạch ròi được. Vậy nên có chuyện chỉ có diễn mái xắp vậy. Liên vào blog " Làng Đại Phong" thì gặp mình, mình muốn trao đổi nhiều thứ.

  • #10

    NgocLien (Friday, 29 April 2011 06:39)

    Anh Tuân thân mến! Ngọc Liên cũng đang làm đó mà, nhưng cũng từ từ thôi liên cũng bận rộn lắm tư liệu thì nhiều nhưng không kịp thời gian mà tải lên nữa...Liên sẽ là Karaoke hò khoan tất cả các mái và cả nhạc mới các ca khúc về Lệ Thủy nữa...cảm ơn anh đã quan tâm và động viên! Liên sẽ cố gắng.

  • #11

    em gai (Sunday, 08 May 2011 05:33)

    HAI CHIUỆN HÒ CHỊ CHÁU
    anh sửa lại lỗi chính tả

  • #12

    ngoclien (Sunday, 08 May 2011 17:13)

    Cảm ơn em nhiều !

  • #13

    Langdaiphong (Wednesday, 11 May 2011 17:14)

    Hôm nay nghe lại giọng hò của chị Nam Kỷ, nhớ lúc còn nhỏ đi xem văn công nghe chị hò mà cứ ngân nga đến bây giờ.
    Trong số các video mà Liên đưa lên tôi vẫn thích chất giọng của Quốc Chóng, Hồng Hạnh và Hồng Hới hơn.
    Hình như mái nhì là hò Huế thì phải vì nó không có xố.

  • #14

    Ngọc Liên (Friday, 13 May 2011 18:21)

    Có hò mái nhì Lệ Thủy đó anh ạ ! Khác hò mái nhì của Huế, mái nhì Lệ Thủy mộc mạc hơn, và cũng thường là xuất hiện trước các mái khác, gợi khung cảnh, gợi ý, gợi tình cho một cuộc hò...Mai mốt Ngọc Liên tải lên từng mái một rồi anh nghe.

  • #15

    Em gái (Saturday, 14 May 2011 16:49)

    Thật tuyệt vời khi nghe và thưởng thức hò khoan Lệ Thủy. Cầu mong cho anh luôn khỏe. Khám phá Thêm nhiều điều mới lạ,giúp cho con em Lệ Thủy xa quê tự hào thêm về quê hương.

  • #16

    Ngọc Liên (Monday, 16 May 2011 04:26)

    Cảm ơn lời cầu chúc của em! anh sẽ cố gắng nhưng thật sự a rất bận có thời gian anh sẽ đưa lên nhiều nữa, chúc em hanh phúc !

  • #17

    Oanh Oanh (Tuesday, 16 August 2011 05:57)

    Em vừa tranh thủ ghé Lệ Thủy được 6 tiếng đồng hồ, gấp quá nên không ghé thăm Anh được. Em có ghé thăm Ông (cụ Châu Đình Khóa) ở Mỹ Đức và được Ông đàn tặng 2 bản(em có thu lại). Thật xúc động khi ngồi nghe một ông cụ 103 tuổi đàn tặng cho mình. Ông đã vào lại Lệ Thủy, nếu Anh muốn thăm thì hỏi Khai địa chỉ nhé.
    Chúc Anh khỏe, vui và hạnh phúc.

  • #18

    NgọcLiên (Wednesday, 17 August 2011 00:46)

    Về Lệ Thủy tìm gặp được bác Châu Đình Khóa để nghe đàn và được bác đánh đàn tặng...anh cảm phục em! chúc em hạnh phúc !

  • #19

    Hoàng Văn Nam (Saturday, 03 September 2011 17:12)

    Chào anh, tôi là người con Lê Thủy, hiện đang công tác tại tỉnh Đăk Nông, vô tình thấy được blog của anh và nghe hò khoan Lệ Thủy, hay và ý nghĩa lắm anh ơi. Cám ơn anh rất nhiều. chúc anh và gia đình mạnh khỏe, mong anh cố gắng sưu tập thật nhiều các điệu hò khoan để thế hệ trẻ chúng tôi nhớ về quê hương.

  • #20

    Hoàng Văn Nam (Saturday, 03 September 2011 17:19)

    A Liên ơi, ở trong ni có thành lập hội đồng hương Lệ Thủy, họp mặt vào ngày 2/9 hàng năm. Em muốn save lại mấy điệu hò thì mần như răng, em rất muốn sẽ đưa làn điệu quê hương miềng cho các Chú, Bác, Anh, Chị dù không về quê nhưng vẫn nghe được làn điệu quê hương. Điện thoại của em: 0949643979. mail: namhoangvanqb@gmail.com. Giúp em với nhé anh.

  • #21

    NgọcLiên (Sunday, 04 September 2011 18:21)

    Thì Nam tải phần mếm download mangan về máy cài đặt. Khi vào web của anh chạy bài nào thì phần mềm tự động đính vào trên khung của video hoặc khung nhạc, Nam cứ vậy mà down về...Chúc vui vẻ!.

  • #22

    langdaiphong (Tuesday, 25 October 2011 05:04)

    Anh nghe nói Liên mới ghi âm 6 mái hò LT cùng VTCV6, mừng quá vào xem mà chưa thấy!

  • #23

    Ngọc Liên (Thursday, 27 October 2011 13:34)

    Nghe giọng mệ Minh hò mới cảm nhận được cái hay anh ạ!..Hò theo lối cộ, luyến láy, cách dùng từ ngữ thật thông minh, tình cảm...Liên bận quá chưa cắt cúp chi cả...rồi sẽ cố gắng nhiều. Chúc anh và bà con đồng hương mạnh khõe, luôn hướng về quê hương Lệ Thủy !!!

  • #24

    langdaiphong (Sunday, 30 October 2011 16:05)

    Trên blog làng đại phong anh có viết bài "Hò đưa linh trong hò khoan Lệ Thủy". Bài này có gửi cho tạp chí VHQB. Anh có băng ghi âm cụ Đàn ở Đại Phong hò đưa linh, hay quá. Hôm tới về anh trao đổi với em về lối hò này. Ta nên khôi phục lại em ạ.

  • #25

    Ngọc Liên (Saturday, 05 November 2011 05:04)

    Cụ: Đàn và Cụ bà: Lan nay yếu quá hai giọng hò này thật hay. Cụ Đàn nổi tiếng hò Đưa linh và Mái nện khi đưa đám tang,Cụ bà Lan thì giọng hò thật tình cảm, sâu lắng nhất là hò xa cách kết vấn. Anh có ghi được thì tuyệt vời là tư liệu quý...

  • #26

    Priceless (Saturday, 26 November 2011 12:48)

    FREE Automated WordPress to twitter plugin

  • #27

    langdaiphong (Saturday, 24 December 2011 14:55)

    Mấy hôm rồi về mà vội quá, phải quay ra vì có đám cưới người nhà. Liên xem bản thảo xong có gì góp ý cho anh qua hòm thư: dangngoctuan2304@yahoo.com với nhé. Chúc em khỏe, có nhiều cống hiến cho hò khoan.

  • #28

    Ngoc Lien (Monday, 26 December 2011 08:57)

    Lien dang doc anh a! Co nhieu dieu phai noi va ban luan lam trao doi qua mail cung han che..nhung moi nguoi dong gop mot khia canh de cho moi nguoi hieu day du hon ve ho khoan le thuy...khi xem xong Lien se lien lac voi a..cuoi nam cung ban lam. Chuc anh va gia dinh khoe hanh phuc!

  • #29

    vo nhu may (Saturday, 05 May 2012 11:48)

    chuc huyen le thuy luon luon phat huy dc nhung ban sac van hoa cua mien que yen binh

  • #30

    vo may con trai vo may (Saturday, 05 May 2012 11:50)

    chu lien oi tai nhieu caa mhuc qb nua di chu.hay qua

  • #31

    Ngoc Lien (Sunday, 06 May 2012 02:28)

    Trong ny có nhiều bài của ba May đó Mây ạ !!!

  • #32

    langdaiphong (Wednesday, 16 May 2012 09:45)

    cÁM ƠN lIÊN NHIỀU VỀ NHỮNG CÂU HÒ NẬU XĂM VỪA TẢI LÊN. tRONG LÀN ĐIỆU ĐẦU ANH CẢM THẤY NHƯ ĐÓ CHỈ LÀ BIẾN THỂ CỦA HÒ MÁI NHÌ HOẶC MÁI BA THÔI.

  • #33

    NgocLien (Sunday, 03 June 2012 17:00)

    Đó đúng là hò khơi Ngư Thủy đó…Mái nhì Huế lững lờ…hò khơi gắn với lao động, mái chèo khoan thai nhưng có nhịp và nhấn rỏ ràng…

  • #34

    langdaiphong (Sunday, 19 August 2012 06:28)

    Nghe tin Lệ Thủy mở lớp dạy hò khoan cho các hạt nhân nòng cốt các trường phổ thông và các xã mà mà sướng rêm. Vậy là vốn cổ quê nhà đã có đất sống. Cám ơn các bạn nhiều.Giá như 2/9 này có một đêm diễn báo cáo của lớp học thì tuyệt vời.

  • #35

    Ngọc Liên (Tuesday, 04 September 2012 22:35)

    Mới vỡ hoang thôi anh ạ!!!

  • #36

    baokhanh (Saturday, 10 November 2012 11:02)

    Mấy ngày ni em thường xuyên vào blog của thầy để nghe hò khoan Lệ Thủy. Hay quá thầy ơi! Em chúc thầy luôn khỏe để mang những điệu hò khoan Lệ Thủy đến với công chúng.

  • #37

    colongchong_91 (Saturday, 17 November 2012 14:17)

    đợt ni đi học ra nhà,nghe mấy đứa con nít trong trổng hát hò khoan thấy bui bui là lạ,e nghĩ phòng giáo dục huyện meg nên đưa hò khoan vô chương trình học Nhạc để dạy cho học sinh huyện meg biết hò,nó là 1 bvanr sắc đậm chất Lệ Thủy nguoi Lt nên biết,cứ như bọn e có biết hò chi mô

  • #38

    Quê hương (Tuesday, 20 November 2012 17:37)

    Chào anh Liên.

    Sao em không tải về được,em muốn làm đĩa để con em và em thường xuyên được nghe(em xa quê đã lâu rồi).Hôm ny đọc và nghe mà em khóc,nhớ nhà quá,yêu quê hương Lệ Thủy quá.Em muốn con mình hiểu và yêu quê hương nguồn cội của nó như mình bây giờ nhưng sợ sau này không còn nữa.Phải làm gì để không bị mai một anh hè ???.

  • #39

    ngoclien (Tuesday, 27 November 2012 12:52)

    Cảm ơn colongchong ! Vừa rồi Liên có soạn một chương trình hướng dẫn học hò khoan Lệ Thủy. và đã mở lớp tập cho 150 thầy cô giáo và học sinh. Và vừa rồi ngành GD tổ chức hội thi chúng em với làn điệu dân ca nên đi đâu cũng nghe các em hát hò khoan…Thấy cũng vui và công sức mình bỏ ra được thỏa mãn..!

  • #40

    ngoclien (Tuesday, 27 November 2012 12:57)

    Cảm ơn các bạn đã vô trang Ngọc Liên, chào Quê Hương! để down các bài hát và video trên các trang về em lên mạng tải phần mềm: Download manager về cài đặt hoặc nhờ người cài cho..để down được dễ dàng!

  • #41

    NgocLien (Saturday, 01 December 2012 06:47)

    Bà con ở xa nếu cần nghe những bài hò khoan lệ thủy thì lạc với Liên qua Mail hoặc điện thoại có ghi đầu trang web. Liên sẽ gửi tặng, nay Liên có các CD sau: VCD hò khoan Lệ Thủy chọn loc; CD tổng hợp các ca khúc hát về Lệ Thủy; CD các tổ khúc dân ca hò khoan Lệ Thủy do các tác giả người Lệ Thủy sáng tác do Đài TNVN thể hiện; CD Ngâm thơ chọn lọc những bài thơ đi cùng năm tháng qua giọng ngâm NSND Châu Loan như Mẹ Suốt, Bầm ơi, bài thơ xuân 61,màu tím hoa sim.vv…

  • #42

    lang dai phong (Sunday, 02 December 2012 17:33)

    Liên ơi, dạo này có gì mới không, nhất là hò khoan ấy. Lâu rồi tớ không về được nhớ hò khoan quá. Hôm rồi có cuọc gặp mặt đg hương LT ở HN, mình có đến hò khoan, vui lắm.

  • #43

    NgocLien (Monday, 03 December 2012 13:46)

    Cũng bt a ạ! Vùe rồi có hội thi chúng em với làn điệu dân ca cấp tiểu học…tác dụng của lớp dạy hò khoan đã có tác dụng..a về Lệ Thủy đi đâu cung nghe các cháu nhỏ hò khoan..kể cả cháu mầm non..nói chưa sửa mà khoan ơi hò khoan đó. Có nhiều cô giáo nói lâu ny không quan tâm nhưng bựa ny càng nghe càng thấy hay, càng tập hò càng thấy hay, hay quá đó…

  • #44

    Quê Hương (Monday, 03 December 2012 23:55)

    Cảm ơn Anh.

  • #45

    langdaiphong (Tuesday, 26 February 2013 18:13)

    Đúng hướng rồi đó Liên ạ, đến một lúc nào đó ta sẽ tổ chức ngày hoọi hò khoan vào 29/2 âm lịch.

  • #46

    Juicers Reviews (Monday, 06 May 2013 20:57)

    I shared this on Myspace! My buddies will really enjoy it!

  • #47

    PVCuong (Thursday, 05 September 2013 08:51)

    Cam on anh Ngoc Lien da cho the he sau biet nhieu ve ho khoan que huong!

  • #48

    ngoc huyen (Wednesday, 02 April 2014 09:45)

    Chi















    Chao chu Ngoc Lien! chau la nguoi dan LT. Hien chau dang hoc thac si ngon ngu hoc dai hoc quy nhon. Chau co du dinh lam de tai luan van tot nghiep ve ho khoan le thuy. nhung tai lieu thi chau co rat it.Doc duoc nhung thong tin chu dua len mang chau lay lam cam on. Neu duoc chu cho chau xin chu sdt co gi chau hoi chu duoc khong a. Chau rat mong chu giup do a. chau cam on chu nhieu a!

  • #49

    Ngọc Liên (Friday, 11 April 2014 15:37)

    số dt Liên: 0935.227.827

  • #50

    ngoc huyen (Friday, 18 April 2014 09:57)

    chau cam on chu nhieu nhe! co gi chau se lien lac truc tiep voi chu. chau choa chu a.

  • loading